Quiz Hobbit: jak dobrze znasz książkę?

Opowieść „tam i z powrotem” w dziewiętnastu rozdziałach

Hobbit jest zbudowany jak podróż w obie strony. Dziewiętnaście rozdziałów prowadzi Bilba Bagginsa z Bag End przez Góry Mgliste, Mroczną Puszczę i w dół Długiego Jeziora aż do Samotnej Góry, a potem z powrotem do domu. Podtytuł książki, „tam i z powrotem”, dokładnie opisuje ten kształt — i taki sam tytuł Bilbo nada później swoim wspomnieniom we Władcy Pierścieni.

Każdy etap wędrówki działa niemal jak osobny epizod: trolle, gobliny, gra w zagadki, wilki i orły, dom Beorna, pająki, więzienie Króla Elfów, Miasto na Jeziorze. Łączy je sam Bilbo. W pierwszych rozdziałach to Gandalf i krasnoludy go ratują; w połowie książki to on ratuje ich, a pod koniec to on podejmuje najtrudniejszą moralną decyzję w całej historii.

Ta przemiana jest prawdziwym kręgosłupem książki i dlatego tak wiele pytań w quizie o Hobbicie dotyczy tego, co Bilbo robi, a nie tego, co go spotyka: nazwania Żądła, uwolnienia krasnoludów w beczkach, dostrzeżenia słabego punktu Smauga i oddania Arcyklejnotu.

Gra w zagadki i dlaczego rozdział napisano na nowo

Rozdział 5, „Zagadki w ciemnościach”, to zawias łączący Hobbita z Władcą Pierścieni. Bilbo i Gollum wymieniają się zagadkami pod Górami Mglistymi, a stawka jest ponura: jeśli Bilbo wygra, Gollum musi pokazać mu drogę na zewnątrz, a jeśli przegra, Gollum go zje. Gra kończy się, gdy Bilbo pyta, co ma w kieszeni. To nie jest prawdziwa zagadka według starych reguł, ale Gollum ją przyjmuje, zgaduje trzy razy i nie trafia.

Wielu czytelników nie wie, że rozdział, który dziś czytają, nie jest tym opublikowanym w 1937 roku. W pierwszym wydaniu Gollum jest uczciwszy: zamierza dać Bilbowi swój pierścień w nagrodę. Gdy Tolkien zdecydował, że pierścień to Jedyny Pierścień Saurona, ta wersja przestała pasować, więc w drugim wydaniu z 1951 roku przepisał scenę tak, by pokazać obsesję Golluma i jego rozpacz po utracie Pierścienia. Władca Pierścieni tłumaczy później tę zmianę tym, że Bilbo najpierw opowiadał fałszywą wersję wydarzeń.

Jeśli chcesz poznać każdą zagadkę i jej rozwiązanie, nasz przewodnik po grze w zagadki z Hobbita omawia je po kolei.

Elfickie nazwy ukryte w Hobbicie

Hobbit nie jest książką pełną elfickiego, ale to, co się w nim pojawia, jest starannie rozmieszczone. Dwa miecze zabrane z jaskini trolli odczytuje Elrond w Rivendell: Glamdring, Młot na Wrogów, który niegdyś nosił król Gondolinu, i Orcrist, Siekacz Goblinów. Same gobliny mają na te ostrza prostsze nazwy, w oryginale Beater i Biter (Tłukacz i Gryzak), co pokazuje, jak długo trwa ich sława. Nasz przewodnik po elfickich nazwach mieczy rozkłada obie nazwy na sindarińskie części.

Samo Rivendell, gdzie Elrond czyta runy, to angielska nazwa elfickiego Imladris, głębokiej doliny w rozpadlinie. Książka przez cały czas używa nazwy angielskiej, ale to to samo miejsce, z którego w kontynuacji wyrusza Drużyna. Żądło natomiast w ogóle nie jest elfickie: Bilbo sam wybrał to słowo.

Jeśli nazwy mieczy sprawiły, że chcesz samodzielnie czytać po elficku, możesz zacząć naukę elfickiego z krótkimi lekcjami quenyi i sindarinu albo zobaczyć swoje imię w tengwarze, piśmie, które Tolkien zaprojektował dla elfów.

Książka a filmy: na co uważać

Peter Jackson zamienił tę jedną krótką powieść w trzy długie filmy i przy okazji dodał wiele rzeczy, których w książce nie ma. Elfka Tauriel powstała na potrzeby filmów, Legolas w ogóle nie pojawia się w powieści, a Nekromantę w książce ledwie widać: Gandalf opuszcza drużynę na skraju Mrocznej Puszczy we własnych sprawach i dopiero w ostatnim rozdziale dowiadujemy się, że pomagał wygnać Nekromantę. Nasz artykuł o elfickim w filmach o Hobbicie opisuje, co dodały filmy.

Różnią się też drobne szczegóły. W książce Król Elfów nigdy nie zostaje nazwany Thranduilem; to imię pochodzi z Władcy Pierścieni. Trolle gubi sztuczka Gandalfa z podrabianiem głosów, a sekret słabego punktu Smauga zanosi Bardowi drozd, a nie przypadkowe wspomnienie Bilba. Każde pytanie w tym quizie trzyma się książki, więc jeśli twoja pamięć pochodzi z filmów, uważnie czytaj wyjaśnienia.

Jak więcej wynieść z ponownej lektury

Hobbit wynagradza drugie czytanie z myślą o kontynuacji. Nieobecność Gandalfa przed Mroczną Puszczą, pierścień czyniący Bilba niewidzialnym, kolczuga z mithrilu i upadek Smauga — wszystko to znów nabiera znaczenia we Władcy Pierścieni. Czytanie z tą świadomością zamienia przygodę dla dzieci w pierwszy rozdział znacznie większej historii.

Rivendell kryje jeden z najlepszych drobnych szczegółów dla powracających czytelników. Elrond dostrzega na mapie Thróra księżycowe runy, które można odczytać tylko wtedy, gdy księżyc świeci za nimi w odpowiedniej fazie i porze roku. Każą one drużynie stanąć przy szarym kamieniu, gdy zastuka drozd, a ta wskazówka przydaje się dopiero wiele rozdziałów później, w Dniu Durina, przy ukrytych drzwiach w Górze. Tolkien sadzi trop wcześnie i pozwala czytelnikowi o nim zapomnieć.

Warto też zwrócić uwagę na narratora. Opowiadacz Tolkiena zwraca się bezpośrednio do czytelnika, żartuje i czasem zdradza, co zaraz się wydarzy. Ten głos niemal całkowicie znika z późniejszych książek, co jest jedną z najwyraźniejszych różnic między Hobbitem a jego kontynuacją.